Ooglijm ~ een webzine voor beeldmakers!

Tekenen, vanzelfsprekend!

door Aleid Landeweerd op 7 september 2011

Met een symposium over tekenKUNST werd de tentoonstelling All about drawing in het Stedelijk museum Schiedam vorig weekend afgesloten. Onder de sprekers bevonden zich tekenaars, kunstenaars, critici en kunsthistorici, en er kwamen boeiende vragen voorbij.

Beschouwende vragen als:
-Willen tekenaars eigenlijk schilders zijn?
-Wordt een ‘volgetekende’ tekening meer gewaardeerd?
-Ben je kunstenaar of tekenaar?
-Was Rembrandt eigenlijk een betere tekenaar dan schilder?

Inhoudelijke vragen:
-Bepaalt de functionaliteit en noodzaak van een tekening z’n waarde?
-Wordt de waarde bepaald door de beeldende kracht?
-Zit de magie van een tekening in de directe lijn ‘van hoofd naar hand’?
-Spreekt een tekening meer tot de verbeelding dan een beeld of schilderij waarin alles al ingevuld is?
-Is tekenen een taal, een soort beeldend schrijven?
-Is tekenen denken, experimenteren en communiceren in één?

En praktische vragen:
-Wat kunnen we eigenlijk allemaal ‘aflezen’ aan een tekening?
-Verdwijnt de autonomie van een tekening zodra een criticus er een betekenis aan geeft?
-Kiest een kunstenaar bewust om te tekenen?
-Is het beter om een tekening te laten zijn wat het is en een schets nooit uit te werken waardoor het tot de verbeelding blijft spreken?
-Verbindt tekenen alle kunstdisciplines met elkaar omdat het een oertaal is, en daardoor nauw verbonden is met het schetsproces?
-Is tekenen de kern, het fundament van je kunstenaarschap?

Kunstenaars Aline Thomassen en Rik Smits werden door Arno Kramer geïnterviewd. Riks’ tekeningen kenmerken zich door bijna dwangmatig precies getekende gebouwen. Hij ziet tekenen als vanzelfsprekende techniek om zijn kunst te maken. Aline tekent Arabische vrouwen met intuïtieve dramatische expressie. Ze tekent met aquarel, een techniek die ze eerder verafschuwde. Het motief om te tekenen blijkt oorspronkelijk en authentiek bij allebei. Vermoedelijk geldt dat voor alle 100 kunstenaars van de dynamische tentoonstelling All about drawing.

North Scorpodian Harbor, potlood op papier, 21 × 29 cm (2010)
Copyrights reserved Rik Smits

Conclusie
‘De tekening’ lijkt zo vanzelfsprekend dat we het als kunstvorm soms over het hoofd zien. Terwijl het een krachtig middel is. Het verbindt kunst-disciplines en spreekt tot de verbeelding. Door de fysieke handeling van het tekenen ontstaat er een directe lijn naar het denken van de kunstenaar. Van hoofd naar hand; dromen, denken, onderzoeken, uitproberen.

Jaarlijkse tekenkunst prijs
De tentoonstelling werd bijzonder goed bezocht. Er komt bovendien een jaarlijkse tekenkunst prijs. Die prijs is een initiatief van Arno Kramer i.s.m. Piet Sloot van drukkerij Epos-press en het Drawing Centre Diepenheim. Het ene jaar zal er een oeuvre prijs worden uitgereikt in de vorm van een catalogus, het andere jaar een stimuleringsprijs in de vorm van een cahier. Plus een bijbehorende tentoonstelling in het ‘Drawing Centre Diepenheim’.

Tekenkunst wordt als kunstvorm meer gewaardeerd, en dat is ook goed nieuws voor illustratoren die naast hun toegepaste en functionele werk ook vaak interessant autonoom werk maken!

Arno Kramer | Tekening | 57 × 65 cm (konijn)

‘Ik reis in jouw hoofd, 27 december, 2004’
Aquarelverf op aquarelpapier, 41 × 30 cm
copyrights reserved Aline Thomassen
(Rabobank collectie)

Cristina Muller over yoyo

door Gert Gerrits op 11 mei 2011

Vorig jaar zomer zag de wollige luiaard yoyo het levenslicht tijdens het project play and learn with miffy in Caracas, Venezuela. Op Ooglijm was gedurende het project een dagboek te lezen van Eric Wie en Fenja Sepers van social design studio Butterfly Works. Zij beschreven vanuit Caracas de dagelijkse avonturen rond de creatie van het nieuwe karakter yoyo. Er was te lezen dat yoyo het resultaat was van tien intensieve dagen werken door het lokale team. Met creatieve ‘ups’, maar met af en toe ook de broodnodige ‘downs’.

Caracas was de eerste standplaats voor play and learn with miffy (speel en leer met nijntje). In het kader van het project worden in verschillende landen tijdelijke studio’s opgezet met lokale illustratie- en schrijftalenten. Geïnspireerd door het gedachtegoed van Dick Bruna en met hulp van kinderen en experts ter plaatse, worden nieuwe karakters ontworpen en verhalen gemaakt die bijdragen aan de vroegtijdige ontwikkeling van kinderen in het land zelf.

Onlangs brachten ontwerper Yonel Hernandez en illustrator Cristina Muller, twee leden van de Venezolaanse crew, een bezoek aan Nederland. Ze waren hier om het eerste boekje van yoyo af te ronden. Een mooie gelegenheid dus om aan Cristina Muller te vragen hoe zij het project heeft ervaren.

Cristina Muller (vooraan) en Yonel Hernandez (tweede) in Amsterdam

Cristina Muller: “Het was een bijzonder project. Normaal werk ik als illustrator in mijn eentje aan een opdracht, maar dit keer werkten we in teamverband. En dat was een hele nieuwe en leuke ervaring voor mij. Bovendien was het een spannend project. Voor ons team was het namelijk een grote uitdaging om een karakter te maken in de stijl van nijntje. De boeken van Dick Bruna zijn ooit wel gepubliceerd geweest in Venezuela, maar dat is al lang geleden. Onze generatie is dus niet opgegroeid met het gedachtegoed van Bruna.”

“Het allermoeilijkste van het proces was het bereiken van dezelfde eenvoud en helderheid als in het werk van Dick Bruna te zien is. Zo worstelden we bijvoorbeeld met het tekenen van het gezicht van yoyo. Om tot het juiste ‘masker’ en de juiste gezichtsuitdrukking te komen was één van de lastigste onderdelen in het proces (zie illustratie onder). Vooral ook omdat we onder tijdsdruk werkten en we hadden afgesproken om alles met de hand te doen. Maar op de laatste dag had ik toch echt een computer nodig. Niet om mee te tekenen, maar om snel lijnen te kunnen verschuiven en op deze manier allerlei varianten van het gezicht van yoyo te kunnen testen. Zo is het ons op het laatste moment toch nog gelukt het gezicht van yoyo af te krijgen.”

“We hebben ervoor gekozen om onze tekeningen net zo contrastrijk te maken als de tekeningen van Dick Bruna, maar uiteindelijk hebben we wel een iets ander kleurenpalet gebruikt. We merkten dat de oorspronkelijke kleuren van Bruna minder pasten bij yoyo en zijn leefomgeving. Daarom hebben we gekozen voor kleuren die net iets zachter zijn en beter bij Venezuela passen. Het kiezen van de juiste kleuren is een moeilijk proces geweest, maar met een prachtig eindresultaat.”

“Aan het begin van het project hebben we kinderen hun lievelingsdieren laten tekenen en vervolgens hebben we gekeken welke van die dieren in aanmerking zou kunnen komen voor de rol van ‘Venezolaanse nijntje’. Naast de luiaard, was ook de aap een grote kanshebber. En de leguaan. Maar de leguaan bleek in de praktijk niet haalbaar. We kwamen er namelijk achter dat het onmogelijk is om een leguaan te tekenen die je aankijkt. Bovendien hadden we de voorkeur voor een zoogdier, omdat die toch zachter en liever is. En we wilden het liefst een dier dat in de boom leeft. Bomen spelen namelijk een belangrijke rol in Venezuela, het land staat ermee vol. Yoyo is daarom het ideale Venezolaanse karakter. Hij is zacht, lief, typisch Venezolaans en woont in de bomen.”

“In Venezuela zijn veel gebieden waar nauwelijks boeken te krijgen zijn. Veel kinderen hebben dus niet eens de mogelijkheid te lezen. Vandaar dat play and learn with miffy zo belangrijk is. Want niet alleen hebben de boekjes zelf een educatief karakter, ook wordt yoyo neergezet als ‘merk’ waarmee omzet wordt gegenereerd om het project én om Early Child Development te stimuleren en te ondersteunen. En dat maakt dit project extra bijzonder om aan mee te mogen werken” zegt Cristina Muller met een glimlach.

Het dagboek teruglezen? Klik dan hier.

Meer weten over Butterfly Works, de initiatiefnemer van het project? Kijk dan hier:
www.butterflyworks.org