Gevolgen e-books voor ontwerpers en illustratoren
door Justine Brunsmann op 4 februari 2010
Steeds meer boeken verschijnen in digitale vorm voor op e-readers. Wat zijn de gevolgen hiervan voor ontwerpers en illustratoren? Lees hieronder het advies van de BNO:
Uitgevers blijken zich en masse op het standpunt te stellen dat geen aparte toestemming of vergoeding nodig is voor gebruik van het omslag-, lay-out-ontwerp of illustraties in deze e-books en/of dat daar geen budget voor zou zijn. Het hangt af van de oorspronkelijke afspraken, maar over het algemeen zal destijds alleen een maakhonorarium zijn betaald met een gebruiksrecht voor de boeken in print, al dan niet met een hergebruikvergoeding bij herdrukken. Afspraken over andere toepassingen, zoals e-books, zijn niet gemaakt en dat betekent dat daar formeel toestemming van de maker voor nodig is, alle argumenten van de uitgevers ten spijt.
E-books lijken een grote vlucht te gaan nemen en dat vraagt van ontwerpers om anders na te gaan denken over omslag- en binnenwerkontwerp, maar tot die tijd zal een uitgever waarschijnlijk gewoon een PDF van het bestaande boek ter download aanbieden. Omdat het nog enigszins onduidelijk is welke kant deze ontwikkeling verder op zal gaan, is het advies van de BNO om voorlopig wel toestemming te geven voor gebruik van eerder gemaakt werk voor deze nieuwe toepassing, maar om deze te beperken tot een periode van ongeveer 2,5 jaar, tot uiterlijk 31 december 2012. Welke vergoeding daarvoor kan worden gevraagd, hangt af van de eerder gemaakte afspraken, maar een vergoeding van minimaal één derde tot vijftig procent van het gangbare huidige tarief zal over het algemeen niet onredelijk zijn. Vanwege de onzekerheid van de verkoopopbrengst kan daarbij uitgestelde betaling worden afgesproken, waarbij bijvoorbeeld pas hoeft te worden betaald als er meer dan honderd downloads zijn geweest. Ontwerpers en illlustratoren die grote aantallen ontwerpen of illustraties voor dezelfde uitgever hebben gemaakt, kunnen een staffelkorting afspreken.
Het ligt in de verwachting dat eind 2012 meer duidelijkheid zal bestaan over het bestaansrecht van de e-books en de rol van ontwerpers en illustratoren daarbij. Na 2012 kan dan bij voortgezet gebruik opnieuw worden onderhandeld over een vergoeding, of zal het e-book in een totaal nieuwe vormgeving moeten worden gegoten. Overigens is niet uitgesloten dat bestaande collectieve regelingen, zoals leenrecht en reprorecht zullen worden uitgebreid naar de digitale boeken. In dat licht is het van belang dat ontwerpers en illustratoren uitdrukkelijk hun aanspraken op de collectieve rechten voorbehouden en niet afstaan aan de uitgever.
