Gerd Arntz pictografisch pionier
door Marco Faasen op 3 juni 2008
Het Gerd Arntz-archief van het Haags Gemeentemuseum bevat meer dan 4000 pictogrammen en kleine illustraties ontworpen door Arntz. Er is nu een inspirerende selectie van zijn werk gedigitaliseerd en online toegankelijk.
Gerd Arntz (1900-1988) is vooral bekend door de vele pictogrammen die hij ontworpen heeft, waarvan een groot deel tot stand zijn gekomen in opdracht van de sociaal wetenschapper Otto Neurath. Neurath had in de 20er en ‘30er jaren van de vorige eeuw een systeem uitgedacht om complexe informatie over samenleving, economie en politiek in eenvoudige beelden weer te geven: ISOTYPE (International System Of TYpographic Picture Education). Neurath zocht een ontwerper om de individuele pictogrammen vorm te geven en vond deze in de persoon van Arntz.
Arntz was al vroeg een politiek actieve kunstenaar met sociaal-revolutionaire ideeën. In die tijd verbeeldde Arntz het leven van arbeiders en de klassenstrijd in een sterk geabstraheerde stijl met duidelijk zwart-wit contrast. Arntz kon zich goed vinden in de sociale ideeën van Neurath om het grotendeels analfabete proletariaat te informeren over de ontwikkelingen in de wereld d.m.v. niet-wetenschappelijk taalgebruik en er ontstond een vruchtbare samenwerking tussen hen.
De pictogrammen die Arntz produceerde zijn zeer helder en eenvoudig. Ondanks hun verwijzing naar socialistische en communistische invloeden blijft het werk visueel aantrekkelijk en universeel van aard. Arntz sneed zijn pictogrammen uit linoleum. Mede daardoor wordt zijn werk nooit rigide. Ook de diversiteit van zijn manier van verbeelden is zeer ‘beweeglijk’: silhouetten, lijntekeningen, pictogrammen met en zonder perspectief, positief, diapositief, gedetailleerd, sterk schematisch, zwart-wit en kleur…
In 1930 verscheen de atlas ‘Gesellschaft und Wirtschaft’, een verzameling van 100 visuele statistieken. Een prachtige sobere uitgave, haast monumentaal opgezet in heldere strukturen. Naar aanleiding van dit werk werden Arntz en Neurath uitgenodigd door de jonge Sovjet republiek om voor hen een soortgelijk systeem te ontwikkelen. In latere jaren volgden opdrachten uit verschillende Europese landen en de Verenigde Staten.
Voordat de Tweede Wereldoorlog uitbrak vluchtte Otto Neurath naar Engeland en Gerd Arntz naar Nederland. Na de oorlog bleef Arntz in Den Haag en vervolgde zijn werk voor de Nederlandse stichting voor de statistiek. Daaraast bleef Arntz linosnedes maken waarmee hij kritiek uitte op het kapitalistische systeem én de schaduwzijden van het communisme, niet zelden zonder ironie en een zekere humor…
Arntz en Neurath kunnen zonder meer beschouwd worden als de grondleggers van de visuele statistieken.
